Cyrtandra & Cyrtanddromoea

Cyrtandra

Cyrtandra (Neo-Latin, from Greek κυρτός, kyrtós, "curved", and ἀνήρ, anḗr, "male", in reference to their prominently curved stamens)is a genus of flowering plants containing about 600 species with more being discovered often,and is thus the largest genus in the family Gesneriaceae. These plants are native to Southeast Asia, Australia, and the Pacific Islands, with the centre of diversity in Southeast Asia and the Malesian region. The genus is common, but many species within it are very rare, localized, and endangered endemic plants. 

The species can be difficult to identify because they are highly polymorphic and because they readily hybridize with each other.The plants may be small 
The species can be difficult to identify because they are highly polymorphic and because they readily hybridize with each other.The plants may be small herbs, vines, shrubs, epiphytes, or trees. The genus is characterized in part by having two stamens, and most species have white flowers, with a few red-, orange-, yellow-, and pink-flowered species known. Almost all species live in rainforest habitats.

Hala Bala

🟤Cyrtandra pilipes A. Camus

ดอกหางแรด หญ้ายูง

🟤 Cyrtandra gimlettei Ridl.

ดาดกำไล ผักนมกำไล โหมหินใบมน

THAILAND. Trang, Khao Soi Dao, 27 iv 1930, Kerr 19155 (BM); Phangnya, Takua Pa, 17 ii 1929, Kerr 17122 (BM); Phangnya, Khao Katakwam?, 400m, 7 iii 1930, Kerr 18410 (BM); Naratiwat, Sungei Kolok, Nikom Waeng, 1 iii 1974, Larsen & Larsen KL32786 (E).

Found only in the northern states of Peninsular Malaysia extending into southern Thailand. Its closest relative is C. wallichii s.1. Cyrtandra gimlettei can be recognized by its smaller stature, less distinctively serrate leaf margins, and the indumentum of the lamina, which is much shorter, erecter and denser than that of C. wallichii. In addition, it has smaller white flowers with purple bars and blotching in the throat; C. wallichii has small purple dots towards the mouth of the corolla. It might be confused with C. wallichii group 2 (‘pilosa’), but it is hairier, and the flower markings are distinct.

🟤Cyrtandra cupulata Ridl.

ตามดงถ้วย

ตะโปเละ๊ ไมน์,ตามดงถ้วย

ไม้พุ่ม ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งน้อย ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรี รูปไข่กลับ หรือรูปไข่กลับแคบ ช่อดอกแบบช่อกระจุกสั้น ออกตามซอกใบหรือเหนือรอยแผลใบ ดอกรูปแตร สีขาวถึงสีขาวนวลอมสีน้ำตาล ผลแบบผลมีเนื้อหนึ่งถึงหลายเมล็ด รูปทรงรีหรือรูปทรงกระบอก สีเขียวและเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมน้ำตาลอ่อน เมล็ดขนาดเล็ก มีจำนวนมาก

 ตามดงถ้วยมีเขตการกระจายพันธุ์ในประเทศไทยทางภาคใต้ พบตามป่าดิบ ที่สูงจากระดับทะเลปานกลาง ๑๐๐-๘๐๐ ม. ออกดอกและเป็นผลเดือนมีนาคมถึงตุลาคม ในต่างประเทศพบที่มาเลเซีย

🟤Cyrtandra patula Ridl.

ดาดประทุน

Ecology. In hill forest, 800–1000m, often in muddy wet places and by rocky streams. Distribution. West Peninsular Malaysia and the far south of Thailand 

🟤Cyrtandra dispar DC.

ดาดวลัย พญาแสน

ไม้พุ่ม เมื่ออ่อนลำต้นเรียบและมีขนสั้นหนาแน่น เมื่อแก่มีสีน้ำตาลและแตก ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม แต่ใบที่อยู่ ตรงข้ามแต่ละคู่มักลดรูปเหลือเป็นเกล็ดสลับกัน ดูคล้ายเรียงสลับระนาบเดียว แผ่นใบรูปรี รูปรีแคบ หรือรูป ไข่กลับ ช่อดอกแบบช่อกระจุก มักออกตามซอกใบที่ลดรูปเป็นเกล็ดเหนือรอยแผลใบ มักออกเป็นคู่ ดอกสีขาว หรือสีชมพูอ่อน มักมีแถบสีชมพูอมม่วงยาวตั้งแต่ในหลอดกลีบดอกจนถึงแฉกล่าง ผลแบบผลมีเนื้อหนึ่งถึง หลายเมล็ด ค่อนข้างแข็ง รูปทรงรีหรือทรงรีแคบ สีน้ำตาล มีกลีบเลี้ยงและก้านยอดเกสรเพศเมียติดทน เมล็ด ขนาดเล็ก มีจำนวนมาก

   ดาดวลัยมีเขตการกระจายพันธุ์ในประเทศไทย ทางภาคใต้ พบตามป่าดิบที่ชื้นและค่อนข้างร่ม ที่สูงจาก ระดับทะเล ๑๐๐-๘๐๐ ม. ออกดอกและเป็นผลเดือน มิถุนายนถึงสิงหาคม ในต่างประเทศพบที่มาเลเซีย.

🟤Cyrtandra cupulata Ridl.

ตามดงถ้วย ผักกาดป่า 

ตะโปเล๊ะไมน์ (มลายู-ปัตตานี)

เป็นไม้พุ่ม สูง ๑-๑.๓ ม. ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งน้อย ส่วนที่อ่อนและตามซอกใบมักมีขนสีน้ำตาลหนาแน่น

 ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรี รูปไข่กลับ หรือรูปไข่กลับแคบ กว้าง ๔-๑๓ ซม. ยาว ๑๐-๑๖ ซม. ปลายเรียวแหลม โคนรูปลิ่มแคบหรือสอบแคบเป็นครีบตั้ง ขอบจักบางครั้งที่ปลายจักมีขนเป็นตะขอ แผ่นใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน เส้นแขนงใบข้างละ ๘-๑๒ เส้น ก้านใบยาว ๑-๔ ซม. หรือสั้นมาก โคนก้านมีขนหนาแน่น

🟤Cyrtandra lanceolata ridl.

โหมหินใบแหลม

🟤Cyrtandra wallichii (C. B. Clarke) B. L. Burtt

 กาบแก้ว,บลือมอ ประโยธรา

Ecology. Common in primary, often slightly disturbed, lowland and hill forest; 0–1000(–1500)m.

Distribution. Peninsular Malaysia and southern Thailand

ภูเขาทอง  Hala Bala  05/08/25

Material of C. wallichii was originally determined as C. pilosa Blume by Ridley, and is still generally referred to as C. pilosa in the Malaysian literature. However, Burtt (1970, 1978) noted that true C. pilosa, from Java, is a different species, ‘the stem of the Javanese plant being more slender, the internodes longer, and the bracts of the inflorescence smaller than in most material in the Malay Peninsula’. Clarke (1883) had earlier recognized Peninsular Malaysian material as C. decurrens var. wallichii. Although C. decurrens is related, it is different from the Peninsular Malaysian species. Cyrtandra decurrens is smaller and differs in having a very densely long pilose style (Burtt, 1978). Ridley (1909) also described a C. grandiflora, but this is a homonym of C. grandiflora Gaudich.; Burtt (1978) therefore raised Clarke’s var. wallichii to species rank, and reduced C. pilosa (auct. non Blume), C. decurrens var. wallichii, and C. grandiflora Ridl. to synonymy.

The description given here is based on the majority of specimens relating to Ridley’s C. grandiflora in their utricular bracts and broad corolla (group 1). However, there is considerable variation in the leaf shape, degree of lamina decurrence and hairiness. There are specimens more similar to Ridley’s description of C. pilosa; these are usually smaller and more slender than C. grandiflora Ridl. and do not have utricular bracts. These specimens are cited here under ‘pilosa’ (group 2), but are mostly sterile and do not provide sufficient evidence to split C. wallichii. Therefore, C. wallichii remains a large and variable species until more thorough fieldwork can be carried out.

In his notes on C. wallichii, Burtt (1978) described the style as glabrous apart from a few scattered hairs towards the top. In all material we examined, the style is covered with glandular hairs, and the ovary topped with a collar of eglandular hairs. Burtt (1978) affiliates C. wallichii to a Bornean group of species including C. erectipila B.L. Burtt and C. cuprea B.L. Burtt.

🟤Cyrtandra pendula Blume

ผักโหมหิน

Ecology. Common, mainly in lowland forest, often in marshy places and along streams, 0–800m.

Distribution. Peninsular Malaysia, Indonesia (Java, Sumatra), southern Thailand

Cyrtandra pendula Blume. A, calyx dissected ventrally, outer surface; B, calyx dissected ventrally, inner surface; C, corolla dissected dorsally, showing stamens; D, gynoecium and disk. Drawn from Bramley et al. GB37.

เทรล น้ำตกกรุงชิง 28/07/25

SINGAPORE. Bukit Timah, 1908, Ridley s.n. (BM); Bukit Timah, vi 1889, Ridley 67 (K).

THAILAND. Narathiwat, Waeng, 250m, 22 ix 1965, GP & TS 1209 [31530] (L); Phangnya, Khao Tala, 50m, 4 ii 1927, Kerr 11819 (BM); Pattani, Bannang Sata, 100m, 29 vii 1928, Kerr 7342 (BM).

Common throughout the Malay Peninsula, Sumatra and Java, and easily recognized by its glossy, green, long-petiolate leaves, sometimes attractively marked with white, and its inflorescences that trail, sometimes almost to the ground, on long peduncles. Cyrtandra pendula is a very variable species; because this variation is continuous among the 77 specimens examined it has not been possible to divide them into groups, as done for C. cupulata and C. wallichii. Lamina shape is particularly variable; most specimens have an ovate or narrow ovate lamina with a more or less rounded base, but the lamina can also be more elliptic with a cuneate base (Samsuri SA1043, SING), cordate (Burkill SFN13913, SING), or broadly ovate (almost round) with a rounded base (GP & TS 1209 [31530], L). Specimens also occur with different leaf bases on the same plant, for example Best 13857 (SING). Peduncle length is also variable and probably extends in fruit. There seems to be no correlation between peduncle length, shape of lamina and geography.

Ridley (1910) described C. rotundifolia, which he thought to be a close ally of C. pendula, differing in its rounder leaves and greater hairiness. Although specimens with rounder leaves do exist, there is no particular difference in hairiness, and they are found alongside more typical specimens. Cyrtandra rotundifolia is therefore not distinct and is here reduced to synonymy.

Cyrtandra pendula is one of the few species in the genus with a distribution spanning different islands. A detailed study throughout its range may identify some congruence between morphology and geography (Burtt, 2001).

Cyrtandromoea

Cyrtandromoea is a genus of flowering plants belonging to the family Phrymaceae.^[1]For a considerable time, the family placement of the genus remained uncertain; it was placed in either Gesneriaceae or Scrophulariaceae. A molecular phylogenetic study published in 2019 showed that it belonged in Phrymaceae.

Its native range is Southern Central China to Indo-China and Western Malesia.

🔵Cyrtandromoea grandiflora C. B. Clarke 

ผักนมหิน

ผักนมหิน ช้องแก้ว ระฆังดอย Cyrtandromoea grandiflora C. B. Clarke (Gesneriaceae) จากอำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก ไม้พุ่ม ใบเรียงตรงข้าม กลีบเลี้ยงและกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด กลีบเลี้ยงสีเขียว กลีบดอกสีขาว กลีบปากมีแถบสีเหลือง

* ทีมสำรวจพรรณไม้ภาคเหนือ

🔵Cyrtandromoea subsessilis (Miq.) B.L.Burtt

href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj30HdlPucmyIMtS-ASklfpUSNv9OsAJe3T4qWX-sbmY9VbvBDLRc3-H-o0sc98ASY-5XY0wZmGpwA9-U7Kcykkx5SKEfLgieK5A4-gBNXXpAO0VhynJwj04-o5caotA1QybAdFppmG3oZBGN_qr-6BIAo2uuHt6vPGdZP6xZlUGa74Qh7xFVpHV8Nrw58A" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;">

ผักนมหิน ช้องแก้ว ระฆังดอย Cyrtandromoea grandiflora C. B. Clarke (Gesneriaceae) จากอำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก ไม้พุ่ม ใบเรียงตรงข้าม กลีบเลี้ยงและกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด กลีบเลี้ยงสีเขียว กลีบดอกสีขาว กลีบปากมีแถบสีเหลือง

* ทีมสำรวจพรรณไม้ภาคเหนือ

🔵Cyrtandromoea subsessilis (Miq.) B.L.Burtt

ลำต้น ใบ ก้านดอก และกลีบเลี้ยงมีขนสั้นนุ่ม ช่อดอกมี 1–2 ดอก พบทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ กาญจนบุรี และภาคใต้

🔵Cyrtandromoea grandis Ridl.

ช้าสามแก้ว  ผักนมหินใต้

ลำต้นและใบเกลี้ยง กลีบเลี้ยงมักมีสีแดง ช่อดอกออกใกล้โคนต้น พบทางภาคใต้ตอนล่าง

ไม้ล้มลุกหลายปี ลำต้นตอนล่างค่อนข้างแข็ง ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนาน ช่อดอกแบบช่อกระจุก ออกบริเวณลำต้นตอนล่าง ดอกสีขาว ผลแบบผลแห้งแตกกลางพู รูปทรงกลม มีกลีบเลี้ยงติดทนและขยายใหญ่หุ้มที่โคน รูปคนโท เมล็ดรูปทรงรี ขนาดเล็ก มีจำนวนมาก

ช้าสามแก้วชนิดนี่เป็นไม้ล้มลุกหลายปี ลำต้นตั้ง เป็นสี่เหลี่ยม ตอนล่างค่อนข้างแข็ง สูง ๑-๓ ม. มักไม่แตกกิ่ง เกลี้ยง

 ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนาน กว้าง ๕-๑๒ ซม. ยาว ๒๐-๓๐ ซม. ปลายและโคนเรียวแหลมขอบจักฟันเลื่อยตื้น ๆ แต่ละจักมีรยางค์แข็งสั้น ๆ ยื่นออกมาจากปลาย แผ่นใบเกลี้ยงทั้ง ๒ ด้าน เส้นแขนงใบข้างละ ๗-๑๒ เส้น ก้านใบยาว ๒-๕ ซม. เกือบเกลี้ยง

🔄 Back to Front page